Η Πέμπτη, 15 Νοεμβρίου ήταν για μένα μια μέρα που δεν θα ξεχάσω εύκολα. Εκείνο το πρωί παραδόθηκαν στο Μέγαρο Μουσικής Θεσσαλονίκης οι 50 πρώτες συσκευές Smart Eyes σε ισάριθμα άτομα με προβλήματα όρασης, που θα τις χρησιμοποιήσουν για έξι μήνες με στόχο την αξιολόγησή τους και την καταγραφή των αποτελεσμάτων από τη χρήση τους.

Δεν θα την ξεχάσω εύκολα, γιατί διαπίστωσα -κυριολεκτικά «ιδίοις όμμασι»- πόσο μπορεί να βελτιώσει η τεχνολογία την καθημερινότητα όσων την έχουν πραγματικά ανάγκη και τη βλέπουν σαν διαβατήριο για την πολυπόθητη προσπελασιμότητα στη ζωή.

Απ' όσα αληθινά και συγκινητικά είδα και άκουσα εκείνο το πρωί στη Θεσσαλονίκη (και κάποια τα είδα να επαναλαμβάνονται στην ανάλογη εκδήλωση της Αθήνας, στις 18 Δεκεμβρίου, όταν παραδόθηκαν άλλες 100 συσκευές) κρατάω στη μνήμη μου μια εικόνα - τη λαχτάρα με την οποία έσφιγγαν στην αγκαλιά τους το κουτί με τη συσκευή, μόλις υπέγραφαν και το παραλάμβαναν- και δυο λόγια, αυτά του εκπροσώπου τους, που μίλησε για ισότιμη πλέον (χάρη στο Smart Eyes) και κυρίως αξιοπρεπή ένταξη του ατόμου με μερική ή ολική απώλεια όρασης, στην κοινωνία.

Τα μάτια της ψυχής απέκτησαν εκείνο το πρωί τρόπο έκφρασης...

Η συσκευή και η λειτουργία της

Τι είναι, όμως, αυτή η επαναστατική για τη συγκεκριμένη κατηγορία συνανθρώπων μας συσκευή και πώς λειτουργεί;

Το Pathfinder ζήτησε από τον πλέον αρμόδιο, τον μέντορα της ομάδας που τη δημιούργησε, επίκουρο καθηγητή του Αριστοτέλειου Πανεπιστήμιου Θεσσαλονίκης, Λεόντιο Χατζηλεοντιάδη, να μας την περιγράψει με δυο λόγια: «Γι' αυτούς που δεν το γνωρίζουν, το Smart Eyes είναι ένα ολοκληρωμένο σύστημα πλοήγησης, ειδικά προσαρμοσμένο στις ανάγκες των ατόμων με μερική ή ολική απώλεια όρασης, το οποίο -αξιοποιώντας τις δυνατότητες της σύγχρονης τεχνολογίας- επιτρέπει τον προσανατολισμό τους σ' ένα αστικό περιβάλλον με ακρίβεια και ασφάλεια.

Το Smart Eyes αποτελείται από ένα φορητό υπολογιστή χειρός με δυνατότητα σύνδεσης Bluetooth και ακουστικά, από ένα δέκτη GPS κι ένα προηγμένο σύστημα φωνητικής επικοινωνίας με το χρήστη.

Εφοδιασμένο μ' έναν ειδικά εμπλουτισμένο ψηφιακό χάρτη, το σύστημα συλλέγει στοιχεία μέσω GPS, τα επεξεργάζεται και παρέχει στο χρήστη του όλες τις απαραίτητες πληροφορίες προσανατολισμού μέσω ηχητικών μηνυμάτων. Επιπλέον, προειδοποιεί με έκτακτα ηχητικά μηνύματα το χρήστη για την προσέγγισή του σε προεπιλεγμένα από τον ίδιο σημεία, όπως στάσεις λεωφορείων, φωτεινούς σηματοδότες, χαρακτηριστικά κτίρια κλπ.

Η δρομολόγηση του χρήστη περιλαμβάνει και μέσα μαζικής μεταφοράς (λεωφορεία, μετρό, τραμ, τρόλεϊ). Το σύστημα τον καθοδηγεί στην πλησιέστερη κατάλληλη στάση, ενημερώνοντάς τον ταυτόχρονα πού πρέπει να κατέβει και πώς θα συνεχίσει μέχρι να φτάσει στον προορισμό του.

Επιπλέον, λαμβάνει υπόψιν της ανάγκες του, σε σχέση με την ασφάλεια και την ταχύτητα με την οποία θέλει να κινηθεί στην πόλη. Τέλος, ανά πάσα στιγμή της πορείας του στο δρόμο, θέτει στη διάθεση του χρήστη και όλα τα χαρτογραφημένα σημεία ενδιαφέροντος (π.χ., δημόσιες υπηρεσίες, χώρους αναψυχής, μουσεία, cafe, εστιατόρια, κλπ)»

Προσπάθεια με κοινωνικό προσανατολισμό

Το Smart Eyes δεν είναι ένα τυχαίο προϊόν, μια δημιουργική έκλαμψη της στιγμής, καθώς έχει πίσω του πορεία τουλάχιστον πέντε χρόνων. Είναι αποτέλεσμα ομαδικής δουλειάς του δημιουργικού πυρήνα που δραστηριοποιείται τα τελευταία πέντε χρόνια στο Τμήμα Ηλεκτρολόγων Μηχανικών & Μηχανικών Υπολογιστών (ΤΗΜΜΥ) του ΑΠΘ, και απαρτίζεται σήμερα από τους Σταύρο Πανά (αντιπρύτανη - καθηγητή ΤΗΜΜΥ), Λεόντιο Χατζηλεοντιάδη (επίκουρο καθηγητή ΤΗΜΜΥ), Χρήστο Σαραγιώτη (διδάκτορα ΤΗΜΜΥ) και τους μεταπτυχιακούς φοιτητές Κώστα Πανούλα, Στέλλα Ταπλίδου, Ελίνα Κορκόντζηλα, Νίκο Τριχάκη, Δημήτρη Μπίσια, Ηλία Κίτσα, Ελευθερία Σιάχαλου και Βίκυ Κοσμίδου.

Με αφορμή την απόφαση για συμμετοχή στον παγκόσμιο διαγωνισμό φοιτητικής τεχνολογικής καινοτομίας Imagine Cup, που οργανώνει από το 2002 η Microsoft, αλλά και το τότε θέμα, που ήταν προσανατολισμένο στη βοήθεια την οποία μπορεί να προσφέρει η τεχνολογία στον άνθρωπο, η ομάδα προσέγγισε την έλλειψη της ικανότητας όρασης ενός ανθρώπου.

Έψαξε για τις πραγματικές υπηρεσίες που πρέπει να παρέχονται στα άτομα με προβλήματα όρασης και για τρόπους με τους οποίους θα μπορούσε να αντιμετωπισθεί αυτή η αδυναμία.

Με τη βοήθεια της σύγχρονης τεχνολογίας, έψαξε να βρει εναλλακτικές μεθόδους προσανατολισμού του τυφλού στην πόλη, προσπαθώντας να δώσει λύση σ' ένα καθημερινό τους πρόβλημα, με την ελπίδα ότι έτσι θα τους βοηθήσει στην κοινωνική τους ενεργοποίηση.

Τα μέλη της ομάδας τονίζουν ακόμα και σήμερα, ότι έψαξαν για «εναλλακτικές» και όχι «υποκατάστατες» μεθόδους, γιατί ο τελευταίος όρος υπονοεί μειονεξία και κατωτερότητα, ενώ οι εναλλακτικές τεχνικές που υιοθετούνται από τους τυφλούς δεν θα πρέπει υποχρεωτικά να είναι κατώτερες σε σύγκριση με εκείνες που απλώς χρησιμοποιούν την οπτική πληροφορία.

Η προσπάθεια αυτή καρποφόρησε και με το παραπάνω. Το Smart Eyes έγραψε τη δική του ιστορία, καθώς κέρδισε την πρώτη θέση στην περιοχή Κεντρικής & ΝΑ Ευρώπης, πέρασε στον τελικό, που έγινε στο Σάο Πάολο της Βραζιλίας, κι εκεί αναδείχθηκε τρίτο στον κόσμο, ανάμεσα σε προτάσεις από δεκάδες χώρες, ανοίγοντας το δρόμο για μια σειρά από επιτυχίες, τα επόμενα χρόνια στον ίδιο διαγωνισμό, από τον ίδιο και συνεχώς διευρυνόμενο πυρήνα του Αριστοτέλειου.

Ο αντιπρύτανης του ΑΠΘ, Σταύρος Πανάς, έχει έτοιμη την εξήγηση: «Επιδιώκουμε να εντάξουμε την εκπαίδευση, την έρευνα και την ανάπτυξη καινοτομιών σ' ένα πλαίσιο κοινωνικής προσφοράς. Η επιτυχία του Smart Eyes αποδεικνύει έμπρακτα τη δυνατότητα σύνδεσης της ακαδημαϊκής έρευνας με ολοκληρωμένες λύσεις.

Κι ήταν ακριβώς η αναγνώριση της κοινωνικής χρησιμότητας του Smart Eyes που ώθησε την Cosmote, τη Microsoft Hellas και τη Geomatics να στηρίξουν έμπρακτα το όραμά μας, τα τελευταία χρόνια, ώστε να γίνει πραγματικότητα. Η σπουδαία αυτή πρωτοβουλία των τριών εταιριών αποδεικνύει πως η σύμπραξη φορέων έρευνας και ανάπτυξης μπορεί τελικά να οδηγήσει στη βελτίωση της καθημερινής ζωής των Ατόμων με Αναπηρία».

Το μέλλον δεν είναι αόρατο

Η επόμενη ημέρα μπορεί να μην έχει έρθει ακόμα για το Smart Eyes, αφού απομένει να ολοκληρωθεί η τελευταία πιλοτική φάση, να αξιολογηθούν οι όποιες παρατηρήσεις των 150 χρηστών και να γίνουν οι αναγκαίες μικρομετρικές διορθώσεις, πριν η συσκευή θεωρηθεί έτοιμη για κανονική χρήση.

Που, όλοι όσοι μας μίλησαν, ελπίζουν να είναι όσο γίνεται πιο διαδεδομένη, ώστε να επωφεληθεί ο μεγαλύτερος δυνατός αριθμός ατόμων με προβλήματα όρασης. Όλοι μάς τόνισαν πως έφτασε πια η ώρα του κράτους, που θα πρέπει να πάρει την πρωτοβουλία και να εγκρίνει τη διάθεσή της στους ενδιαφερόμενους, μέσα από τα ταμεία υγείας!

Αυτό μπορεί να είναι, για την ώρα, μια καλή και θεάρεστη ευχή, όμως, υπάρχουν κάποια άλλα, πιο χειροπιαστά σχέδια και επιθυμίες... Ο Λεόντιος Χατζηλεοντιάδης θα ήθελε, για παράδειγμα, να αξιοποιηθεί η τεχνολογία RFID για την πλοήγηση των ατόμων με προβλήματα όρασης και σε κλειστούς χώρους, εκεί όπου δεν μπορεί να λειτουργήσει το GPS.

Προτείνει δε, την ενσωμάτωση δια νόμου (όπως έγινε με τις ράμπες, για την πρόσβαση των ΑμεΑ σε δημόσιες υπηρεσίες, σχολεία, νοσοκομεία κλπ) ηλεκτρονικού συστήματος στις πόρτες, το οποίο θα αντιλαμβάνεται τον τυφλό (ίσως από μια «έξυπνη» κάρτα που θα έχει μαζί του) και θα του δίνει φωνητικές οδηγίες, όταν μπαίνει σε συγκεκριμένο χώρο, σχετικά με το πού βρίσκονται τα σημεία ενδιαφέροντος πχ. τα γκισέ στις εφορίες ή τα ασανσέρ για τους άλλους ορόφους.

Ο Φώτης Μπίμπασης, ο πρώτος χρήστης της συσκευής, έχει ένα πιο πρακτικό -προφανώς, λόγω πικράς πείρας- αίτημα: να εξεταστεί εκ νέου (καθώς, ανάλογο εγχείρημα δεν είχε επιτύχει στο παρελθόν, λόγω υψηλού κόστους αλλά και της αρνητικής στάσης πολλών τυφλών) η χρήση μπαστουνιών με ενσωματωμένη μικροκάμερα και αισθητήρες, που θα βοηθούν το άτομο με προβλήματα όρασης να αναγνωρίζει διάφορα απρόβλεπτα εμπόδια, τα οποία δεν μπορεί να εντοπίσει το GPS του Smart Eyes πχ. ένα αυτοκίνητο παρκαρισμένο στο πεζοδρόμιο, ένα κάδο που εμποδίζει τη διάβαση ή κάτι άλλο.

Γιατί, η τεχνολογία μπορεί να μπει στην υπηρεσία μας και να υποκαταστήσει με επιτυχία τα ελλείμματα της ανθρώπινης φύσης, όμως οι δυνατότητές της δεν αρκούν για να αντιμετωπίσουν την αδιαφορία και την αναλγησία των ίδιων των ανθρώπων...