Οι φυσικές καταστροφές είναι από τις χειρότερες καταστάσεις έκτακτης ανάγκης που μπορεί να αντιμετωπίσει ο άνθρωπος. Σεισμοί, καταποντισμοί, τυφώνες, τσουνάμι και τόσα άλλα, έχουν τεράστιο υλικό (και ψυχικό, καθώς εκείνη την ώρα νιώθεις περισσότερο από κάθε άλλη στιγμή, μόνος και ανίσχυρος) κόστος.

Όμως, όταν το κακό καταλαγιάσει, όταν το πρώτο σοκ ξεπεραστεί, έρχεται η στιγμή να «μιλήσουν» οι μονάδες ταχείας επέμβασης, οι διασώστες που θα επέμβουν αξιοποιώντας τον εξοπλισμό, την τεχνογνωσία και το θάρρος τους για να φροντίσουν τους τραυματίες, να αναζητήσουν τους αγνοούμενους, να μεριμνήσουν για τους νεκρούς αν υπάρχουν, πριν απομακρυνθούν τα συντρίμμια που άφησε πίσω της η φυσική καταστροφή, πριν αποκατασταθούν σταδιακά τα κάθε λογής δίκτυα και οι υποδομές, γιατί η ζωή δεν σταματά αλλά συνεχίζεται, έστω και «λαβωμένη»...

Σ αυτές τις περιστάσεις και κάτω από συνηθέστατα πολύ δύσκολες συνθήκες, μια από τις πιο σημαντικές προτεραιότητες αυτών των μονάδων είναι ο εντοπισμός των παγιδευμένων στα ερείπια -ζωντανών ή νεκρών, τραυματισμένων ή μη.

Έχουμε πολλές φορές δει τα μέλη τους να ψάχνουν με πείσμα και μεθοδικότητα στους σωρούς των ερειπίων, συνηθέστατα με τη βοήθεια ειδικά εκπαιδευμένων σκυλιών που είτε οσμίζονται είτε ακούνε (καθώς οι αισθήσεις τους είναι οξύτερες από εκείνες των ανθρώπων) τους αποκλεισμένους. Όμως, τα σκυλιά χρειάζονται ξεκούραση και «ανάσες», για να μπορέσουν να κάνουν σωστά τη δουλειά τους...

Χείρα βοηθείας από την τεχνολογία...

Αντίθετα, η τεχνολογία τείνει ακούραστη «χείρα βοηθείας» στους διασώστες συμβάλλοντας αποφασιστικά στην προσπάθειά τους να σώσουν ανθρώπινες ζωές, έπειτα από μεγάλες καταστροφές, όπως έχουν αποδείξει έμπρακτα οι ως τώρα δοκιμές στο πλαίσιο του ευρωπαϊκού ερευνητικού προγράμματος SGL for USaR (αν σας παραξενεύει η ονομασία του, πρόκειται για τα αρχικά των λέξεων Second Generation Locator for Urban Search and Rescue operations), στο οποίο συντονιστής είναι το Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο και συγκεκριμένα μια έμπειρη ερευνητική ομάδα από το Τμήμα Χημικών Μηχανικών με επικεφαλής τον καθηγητή Μιλτιάδη Σταθερόπουλο, που μετράει ήδη 15 χρόνια ζωής και έχει συμμετάσχει σε επτά διεθνή έργα.

Μεγάλο και σημαντικό πρόγραμμα, με διάρκεια τεσσάρων χρόνων (ξεκίνησε τον Οκτώβρη του 2008), και 21 συνολικά εταίρους από πολλές χώρες (από την Ελλάδα συμμετέχουν, επίσης, η εταιρία ANCO και το Εργαστήριο Ιατροδικαστικής & Τοξικολογίας του Πανεπιστημίου της Αθήνας) το SGL έχει σαφώς πολυσυλλεκτικό, διεπιστημονικό χαρακτήρα και... σημαντικότατες προοπτικές.

Εκτός του ότι φιλοδοξεί να γίνει το «όπλο» των απανταχού της Γης ομάδων διασωστών, για τον εντοπισμό αγνοουμένων στα ερείπια, μπορεί να ανοίξει το δρόμο για μια ολοκληρωμένη αντιμετώπιση των μεγάλης κλίμακας φυσικών καταστροφών σε αστικά περιβάλλοντα, όπου συνήθως έχουμε και τα περισσότερα θύματα.

Αυτός, άλλωστε, είναι και ο λόγος που στην πλούσια σύνθεση της ερευνητικής κοινοπραξίας συμμετέχουν τρεις κατηγορίες ενδιαφερομένων: εκπρόσωποι πανεπιστημίων και ερευνητικών ινστιτούτων, επιχειρήσεις, αλλά και «τελικοί χρήστες», στην περίπτωσή μας, ομάδες διασωστών από πολλές ευρωπαϊκές χώρες.

Η αφοσίωση, το θάρρος και η τεχνογνωσία των τελευταίων βρίσκουν πλέον το άξιο «ταίρι» τους στην τεχνολογία, που εγγυάται αποτελεσματικότητα τόσο στην επίτευξη του στόχου, που είναι η σωτηρία όσο γίνεται περισσότερων ζωών, όσο και στη διαφύλαξη της δικής τους ασφάλειας.

...με ένα ολοκληρωμένο σύστημα

Καμιά πτυχή αυτής της σημαντικής κοινωνικής προσφοράς (άλλωστε, το έναυσμα για τη δημιουργία του συστήματος δόθηκε από ένα δικό μας τραγικό συμβάν, όπως μας εξομολογήθηκε ο εμπνευστής του, καθηγητής Σταθερόπουλος, τους καταστροφικούς σεισμούς της Αθήνας, το 1999) δεν έχει αφεθεί στην τύχη της: εικόνες, ήχοι, οσμές αναλύονται και αξιοποιούνται από αυτό άμεσα, στο ίδιο το πεδίο της καταστροφής, κι όχι κάμποσες ώρες αργότερα, σε κάποιο εργαστήριο, ώστε να μη χαθεί πολύτιμος χρόνος.

Οι ενδείξεις, τα αποτελέσματα, τα σήματα που φτάνουν από τα μικρόφωνα, τις κάμερες και τους αισθητήρες πάνω στο σωλήνα-«όπλο» που κρατάει στα χέρια του ο διασώστης, στον υπολογιστή τον οποίο φέρει στην πλάτη του, αναλύονται επί τόπου με τη χρήση ειδικών αλγορίθμων, καθοδηγώντας τον είτε κοντά σε τυχόν εγκλωβισμένους είτε μακριά από κάποιον πολύ σοβαρό για την ίδια τη ζωή του κίνδυνο - μια υποβόσκουσα φωτιά ή μια διαρροή τοξικών αερίων...

Μάλιστα, ο βασικός συνδυασμός «σωλήνας-σακίδιο» (κωδικός FIRST), ο οποίος αποτέλεσε τον πυρήνα της πρώτης φάσης του SGL, συμπληρώνεται πλέον από νεότερα δομικά στοιχεία: πλήθος αισθητήρες (κωδικός REDS) «διασπείρονται» σκόπιμα από τις ομάδες διάσωσης στα ερείπια που ήδη ελέγχθηκαν και συνδέονται ασύρματα (βλέπε WiFi) με το κινητό και μεταφερόμενο στην πληγείσα περιοχή κέντρο επιχειρήσεων (κωδικός C&C), σημαίνοντας συναγερμό μόλις συλλάβουν μια κίνηση, έναν ήχο, μια υπόνοια που μπορεί να κρύβει ενδείξεις ζωής.

Κι αν αυτό φαίνεται απλό, όσα μας είπαν στο ΕΜΠ μας έπεισαν περί του αντιθέτου! Γιατί είναι πολύ διαφορετικό να κάνεις τις αναλύσεις σου στις «αποστειρωμένες» συνθήκες του εργαστηρίου απ ό,τι στο πεδίο της καταστροφής, με τον κόσμο γύρω σου να καίγεται (ενδεχομένως στην κυριολεξία!), γνωρίζοντας ότι πρέπει να ληφθούν σε χρόνο dt καίριες αποφάσεις, οι οποίες εξαρτώνται άμεσα από την ορθότητα και το χρόνο έκδοσης των δικών σου αποτελεσμάτων...

Δύσκολοι καιροί για διασώστες

Κι ας μην υπάρχει ρεύμα, κι ας επικρατούν αντίξοες καιρικές συνθήκες κι ας βρίσκεσαι για ώρες πολλές στο ύπαιθρο, έχοντας να απαντήσεις στη μια πρόκληση μετά την άλλη, να βρεις λύσεις εκ των ενόντων. Βέβαια, υπάρχει και μετράει πολύ το ομαδικό πνεύμα που πολλά καταφέρνει, όμως η τεχνολογία μπορεί τελικά να λειτουργήσει ως καταλύτης, με τη συμβολή της στο αποτέλεσμα.

Άλλωστε, η αξία του SGL, που βρίσκεται πια στην τελική ευθεία για την ολοκλήρωσή του, έχει αναγνωριστεί και με το παραπάνω από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή: ο πρόεδρος Μπαρόζο έχει κάνει επαινετικές αναφορές σ αυτό, ενώ η κοινοπραξία εκλήθη να συμμετάσχει ως βέλτιστη πρακτική-μια από τις μόλις 50 που επελέγησαν απ όλη την Ευρώπη, με αυστηρά κριτήρια και κάτω από σκληρότατο ανταγωνισμό- στο Συνέδριο Καινοτομίας το οποίο πραγματοποιήθηκε τον Δεκέμβριο του 2011

«Παιδί» της ανάγκης....

Το SGL έρχεται να καλύψει με τη βοήθεια της τεχνολογίας μια πραγματική ανάγκη, την άμεση και αποτελεσματική αντίδραση της συντεταγμένης πολιτείας σε στιγμές δύσκολες, στιγμές δοκιμασίας, στιγμές που η ζωή από τον θάνατο απέχει ελάχιστα, όπως συμβαίνει τούτο τον καιρό στην Ιταλία κι όπως συνέβη παλαιότερα σ εμάς...

Κι ίσως αυτό να είναι το καλύτερο «αντίδωρο» της έρευνας, που πηγάζει από την κοινωνία και επιστρέφει ως μεγεθυμένο αποτέλεσμα σ αυτήν, για να σώσει ό,τι πιο πολύτιμο υπάρχει στον κόσμο: ανθρώπινες ζωές.