Ένα από τα μεγαλύτερα προβλήματα στις Κυκλάδες (και όχι μόνο...) τόσο το χειμώνα με τα απαγορευτικά, όσο και το καλοκαίρι με τη μεγάλη κίνηση, είναι το συγκοινωνιακό.

Η πάγια ερώτηση είναι «πότε φτάνει το πλοίο», η πάγια ανησυχία «μήπως κάνει καιρό», η πάγια τηλεφωνική κλήση «έλα, λιμεναρχείο...» αν όχι προς κινητό κάποιου γνώριμου μέλους του πληρώματος «Νικόλα, πού είσαστε, μωρέ; γιατί αργείτε;»

Όλα αυτά είναι καθεστώς και δύσκολα αλλάζουν, καθώς ακόμα κι αν βελτιωθούν τα ίδια τα πλοία και οι υποδομές, οργανωθούν καλύτερα τα δρομολόγια και το σύστημα δουλέψει σωστότερα, ο Θεός που κανονίζει τον καιρό θα εξακολουθήσει να είναι απρόβλεπτος...

Τουλάχιστον, αν ξέραμε πού βρίσκεται το πλοίο, μήπως γλυτώναμε την ανησυχία και τα τηλεφωνήματα;

Απαντώντας σ' αυτό το λαϊκό αίτημα, το Πανεπιστήμιο Αιγαίου (που ζει εκ των έσω και βιώνει καθημερινά τις ανάγκες της τοπικής κοινωνίας των νησιών) ανέπτυξε πρόσφατα ένα πιλοτικό σύστημα καταγραφής και αποτύπωσης των θέσεων των πλοίων στο Αιγαίο, στο οποίο μπορεί να έχει πρόσβαση οποιοσδήποτε ενδιαφερόμενος, μέσω Διαδικτύου.

Η έμπνευση και η υλοποίηση ανήκουν στο τμήμα Μηχανικών Σχεδίασης Προϊόντων & Συστημάτων, που εδρεύει στη Σύρο, κι έτσι μάλλον δεν θα πρέπει να μας ξενίζει το γεγονός ότι η δικτυακή διεύθυνση του συστήματος είναι http://syros-observer.aegean.gr/ais/ .

Η δεύτερη πληροφορία την οποία αποκαλύπτει η ονομασία του δικτυακού τόπου, είναι ότι το σύστημα βασίζει τη λειτουργία του στα στοιχεία AIS (Automatic Identification System), τα οποία μεταδίδουν συνεχώς ειδικές συσκευές, στα πλοία.

Από το Δεκέμβριο του 2004 όλα τα εμπορικά άνω των 300 τόνων κι όλα τα επιβατηγά, ανεξαρτήτως χωρητικότητας, είναι υποχρεωμένα - σύμφωνα με τους διεθνείς κανονισμούς - να φέρουν συσκευές AIS, που λαμβάνουν δορυφορικό σήμα GPS και εκπέμπουν το τρέχον στίγμα του πλοίου σε συχνότητες VHF (162 MHz), μαζί με πολλές άλλες πληροφορίες τόσο στατικές (όνομα πλοίου, διεθνές αναγνωριστικό, διαστάσεις), δηλωτικές της ταυτότητάς του, όσο και δυναμικές (θέση, ταχύτητα, βύθισμα, επιβάτες, εκτιμώμενη ώρα άφιξης στον προορισμό του κ.λπ.).

Ο στόχος και η ευκαιρία

Σκοπός του συστήματος AIS παραμένει η αξιοποίηση των πληροφοριών θέσης από άλλα παραπλέοντα πλοία, για την αποφυγή συγκρούσεων, σε συνδυασμό με τις ενδείξεις του ραντάρ. Οι πληροφορίες που εκπέμπονται, όμως, είναι δυνατό να αξιοποιηθούν και γι' άλλους σημαντικούς σκοπούς, εφόσον κάποιοι επίγειοι σταθμοί λαμβάνουν και επεξεργάζονται τα σήματα των πλοίων.

Το Πανεπιστήμιο Αιγαίου, που διαθέτει εγκαταστάσεις σε πέντε και σύντομα σε έξι νησιά του Αιγαίου, αλλά και την απαιτούμενη τηλεπικοινωνιακή υποδομή, δεν μπορεί παρά να αποτελεί ιδανικό περιβάλλον για την ανάπτυξη ενός τέτοιου πληροφοριακού συστήματος.

Ένας επίγειος σταθμός λήψης σημάτων AIS, που διαθέτει τον κατάλληλο εξοπλισμό και κεραία υψηλής απολαβής, μπορεί να καλύψει αποστάσεις τουλάχιστον 40 ναυτικών μιλίων, ενώ ανάλογα με τη γεωγραφική θέση του σταθμού η εμβέλειά του μπορεί να αυξηθεί στα 50-80 ν.μ., αν η κεραία εγκατασταθεί σε σημεία με μεγάλο υψόμετρο και ανοιχτό ορίζοντα.

Αμ έπος, αμ έργον, λοιπόν! Το MarineTraffic.com σχεδιάστηκε και υλοποιήθηκε με πόρους του Πανεπιστημίου ως εσωτερικό έργο, στο πλαίσιο των ερευνητικών ενδιαφερόντων του τμήματος Μηχανικών Σχεδίασης Προϊόντων & Συστημάτων, και πρωτολειτούργησε πριν από λίγους μήνες.

Οι πληροφορίες που συλλέγονται από το Πληροφοριακό Σύστημα αποθηκεύονται σε βάση δεδομένων και αποτυπώνονται σε χάρτη, όπου εμφανίζονται σε πραγματικό χρόνο οι τρέχουσες θέσεις των πλοίων, οι πορείες τους και πολλά επιπλέον στοιχεία.

Επιπλέον, είναι δυνατή η αναζήτηση πληροφοριών ιστορικού, όπως οι διαδρομές ενός πλοίου, τα λιμάνια που έχει προσεγγίσει, καθώς και η καταχώρηση επιπλέον πληροφοριών, όπως π.χ. φωτογραφίες του σκάφους που έχουν πάρει παθιασμένοι «καραβολάτρες».

Αρχικά εγκαταστάθηκαν δυο σταθμοί λήψης των στοιχείων των πλοίων, ένας στη Σύρο κι ένας στην Αθήνα, και σταδιακά το δίκτυο διευρύνεται και σε άλλα σημεία. Καλύπτονται πλέον σχεδόν όλα τα νησιά των Κυκλάδων, ο Σαρωνικός κι ένα τμήμα του ανατολικού Αιγαίου.

Άμεσος στόχος είναι να καλυφθούν περισσότερες περιοχές στο Αιγαίο, στα σημεία παρουσίας του Πανεπιστημίου, και με την υποστήριξη των τοπικών Αρχών (το κόστος του εξοπλισμού δεν ξεπερνά τα 1500 2000 €), σταδιακά όλα τα νησιά κι οι παραθαλάσσιες περιοχές, σ' όλη τη χώρα.

Σημαντικές οι προοπτικές

Όπως δήλωσε στο Pathfinder ο εμπνευστής του συστήματος, λέκτορας Δημήτρης Λέκκας, (λάτρης της θάλασσας και δεινός ιστιοπλόος ο ίδιος), οι online υπηρεσίες που παρέχονται είναι δυνατό να αξιοποιηθούν για ερευνητικούς σκοπούς (ας μην ξεχνάμε ότι το σύστημα στήθηκε από εκπαιδευτικό ίδρυμα), ανάμεσα στους οποίους αρκετοί ξεχωρίζουν:

• Προσομοίωση (simulation) της κίνησης πλοίων, με ευρύτερες εφαρμογές στην επιχειρησιακή έρευνα και την εικονική πραγματικότητα.
• Δημιουργία στατιστικών κίνησης σε συγκεκριμένες περιοχές και λιμάνια, με σκοπό την υλοποίηση βελτιστοποιημένων μοντέλων διαχείρισης.
• Υλοποίηση μοντέλων για τον ακριβή προσδιορισμό της πιθανότερης πηγής μιας θαλάσσιας ρύπανσης
• Συσχέτιση των παραπάνω μοντέλων και με δεδομένα καιρού.
• Συσχέτιση της ποιότητας λήψης των εκατοντάδων σημάτων των πλοίων με καιρικά φαινόμενα, όπως η σχετική υγρασία και ο κυματισμός της θάλασσας.
• Συνεργασία με ινστιτούτα θαλασσίων ερευνών και αξιοποίηση των δεδομένων σε εφαρμογές που σχετίζονται την προστασία του περιβάλλοντος, την αντιμετώπιση της καταστροφικής αλιείας, κλπ.

Ωφελημένος, όμως, βγαίνει κι ο απλός πολίτης, καθώς από το ίδιο σύστημα μπορεί να ενημερωθεί ως προς τις αφίξεις και αναχωρήσεις πλοίων από συγκεκριμένα λιμάνια, οι λιμενικές αρχές και οι ναυτιλιακοί πράκτορες που μπορούν να έχουν πληροφόρηση για την κίνηση σε λιμάνια ή συγκεκριμένες ζώνες ελέγχου της κίνησης πλοίων (traffic control).

Οι αρμόδιες υπηρεσίες μπορούν, επίσης, να χρησιμοποιήσουν τα στοιχεία του συστήματος για την εξιχνίαση αξιόποινων πράξεων, π.χ. για την πρόκληση ρύπανσης σε κάποια θαλάσσια περιοχή, για την εξαγωγή στατιστικών δεδομένων κίνησης και για τον καλύτερο προγραμματισμό των φορτοεκφορτώσεων.

Όσοι ταξιδεύουν, τέλος, μπορούν να ειδοποιούνται αυτόματα, μέσω e-mail ή κινητού τηλεφώνου για τα αναμενόμενα πλοία και την ώρα άφιξης.

Προσφορά στον πολίτη

Βέβαια, το Πανεπιστήμιο Αιγαίου δεν είναι ο μόνος οργανισμός που παρέχει τέτοιου είδους πληροφορίες σε κάθε ενδιαφερόμενο. Έχουν κάνει τους τελευταίους μήνες την εμφάνισή τους και κάποιες ιδιωτικές εταιρίες οι οποίες έχουν εγκαταστήσει δικά τους δίκτυα σε παραλίες και νησιά, αξιοποιώντας τα στοιχεία του AIS και προσφέροντας πληροφόρηση σε όποιον την έχει ανάγκη και είναι διατεθειμένος να... πληρώσει.

Οι υπηρεσίες τους παρέχονται επί πληρωμή (συνήθως, αντί μιας μηνιαίας συνδρομής) κι αυτή είναι η ειδοποιός διαφορά με το Πανεπιστήμιο.

Ο πρόεδρος της σχολής, καθηγητής Γιάννης Δαρζέντας, απορρίπτει μετά βδελυγμίας μια τέτοια σκέψη, προτιμώντας να εστιάσει στον κοινωνικό ρόλο του εκπαιδευτικού ιδρύματος και την προσφορά του στην εξυπηρέτηση των «συμπολιτών» του.

Πέτυχε, άραγε, το στόχο του; Ο ενθουσιασμός με τον οποίον έχει γίνει δεκτό το σύστημα από τους νησιώτες και η γρήγορη αύξηση των σταθμών παρακολούθησης, ίσως είναι η καλύτερη απάντηση...