Όταν, πριν από λίγα χρόνια, ο τότε πρόεδρος της Γαλλίας, Ζακ Σιράκ, είχε διακηρύξει πως τα έθνη που δεν έχουν σημαντική ψηφιακή παρουσία, δεν έχουν και μέλλον, πολλοί ήταν εκείνοι που είχαν χαμογελάσει ειρωνικά, χαρακτηρίζοντας τα λόγια του υπερβολές. Κι όμως, όχι μόνο είχε δίκιο, αλλά και λίγα είπε, όπως αποδεικνύουν οι εξελίξεις...

Άλλωστε, οι φωνές του έπιασαν τόπο και η Ευρώπη ετοιμάζει σήμερα τη δική της «απάντηση» στις αμερικανικές προσπάθειες (λέγε με Google), με τη μορφή μιας Ευρωπαϊκής Ψηφιακής Βιβλιοθήκης και με την ελπίδα να αποτραπεί «η πλήρης επικράτηση του αμερικανικού πολιτισμού, με όχημα το Διαδίκτυο».

Με έξι εκατομμύρια βιβλία, έγγραφα και άλλα «πολιτιστικά έργα» ως το 2010, θα επιτρέψει στους απανταχού της Γης χρήστες «να αξιοποιήσουν τη συλλογική μνήμη της Ευρώπης μ' ένα κλικ του ποντικιού», όπως επιμένει χαρακτηριστικά η Επίτροπος για την Κοινωνία της Πληροφορίας και τα ΜΜΕ, Βίβιαν Ρέντιγκ.

Κι αν αυτό ισχύει για όλη την Ευρώπη, που αναλογίζεται τις συνέπειες της ψηφιακής εποχής και προσπαθεί να προασπίσει το μέλλον της, πολύ περισσότερο ισχύει για εμάς, ένα «έθνος ανάδελφο» με μια ιστορική και πλούσια γλώσσα, την οποία όμως, μιλάνε μονάχα 20 εκατομμύρια άνθρωποι.

Το ψηφιακό στίγμα μας... ήταν και παραμένει ελάχιστο: η αξιοποίηση των νέων τεχνολογιών στη χώρα μας για τη διαχείριση, τη διάχυση και την πρόσβαση στη γνώση βρίσκεται ακόμα σε νηπιακό στάδιο.

Mε στόχους και όραμα

Υπό αυτό το πρίσμα, προσπάθειες όπως αυτές που έχει δρομολογήσει τα τελευταία χρόνια το Εθνικό Κέντρο Τεκμηρίωσης μπορούν να θεωρηθούν κεφαλαιώδους σημασίας, με σημαντικότατες προεκτάσεις και θετικότατες επιπτώσεις στο μέλλον της χώρας.

Θεωρώντας (πολύ σωστά...) ότι η συνεχής ανάπτυξη των υπηρεσιών μέσω Διαδικτύου, η αξιοποίηση των νέων τεχνολογιών από ολοένα και περισσότερους χρήστες καθώς μειώνεται το κόστος τους και η χρεία ευκολότερης πρόσβασης στη γνώση δημιουργούν την ανάγκη για ψηφιακό επιστημονικό περιεχόμενο, το ΕΚΤ έχει αναλάβει από αρκετά χρόνια πρωτοβουλίες και υλοποιεί δράσεις πάνω στην τεκμηρίωση και διαχείριση της πληροφορίας σε θέματα έρευνας, επιστήμης και τεχνολογίας κατά πρώτο λόγο και πολιτισμού, κατά δεύτερο.

Μάλιστα, δεν περιορίζεται μονάχα στην «εισαγωγή» τέτοιου είδους περιεχομένου από τη διεθνή σκηνή, αλλά ταυτόχρονα φροντίζει για την ψηφιοποίηση της αντίστοιχης ελληνικής «παραγωγής», από ποικίλες πηγές, ενώ δρα και ως καταλύτης για την προσέγγιση της βιομηχανίας με την επιστημονική κοινότητα και τα εθνικά ή ευρωπαϊκά προγράμματα, με απώτερο στόχο την ανάδειξη και προώθηση της καινοτομίας και την ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας.

Οι στόχοι που έχει θέσει - με τις «ευλογίες» της Γενικής Γραμματείας Έρευνας & Τεχνολογίας του υπουργείου Ανάπτυξης, από την οποία εποπτεύεται - είναι σαφείς:

• Ανάπτυξη ψηφιακού περιβάλλοντος, υποστηρικτικού για την έρευνα και την τεχνολογία
• Λειτουργία ηλεκτρονικού αποθετηρίου ανοικτής πρόσβασης, για ψηφιακό περιεχόμενο σ' αυτούς τους τομείς
• Λειτουργία σύγχρονου ψηφιακού κέντρου πληροφόρησης σε τομείς επιστήμης και τεχνολογίας, με παροχή εξειδικευμένων ηλεκτρονικών υπηρεσιών
• Ανάπτυξη ελληνικού ψηφιακού περιεχομένου έρευνας και τεχνολογίας με έμφαση στις λειτουργίες συλλογής, ψηφιοποίησης, οργάνωσης και διάθεσης
• Συλλογή και απεικόνιση στοιχείων για την έρευνα και την τεχνολογία στη χώρα μας, καθώς και παροχή υπηρεσιών για την ενίσχυση της ελληνικής ερευνητικής δραστηριότητας.

Σ' ό,τι αφορά την επιστημονική πληροφόρηση, το ΕΚΤ καλύπτει όλα τα ενδιαφέροντα και τις ανάγκες της ερευνητικής, ακαδημαϊκής και επιχειρηματικής κοινότητας της χώρας, τα οποία ποικίλουν, ανάλογα με το επιστημονικό πεδίο και τον τύπο του χρήστη: υποστηρίζονται ερευνητικοί φορείς και μεμονωμένοι επιστήμονες ή φοιτητές, εκπαιδευτικά ιδρύματα, επιχειρήσεις, δίκτυα βιβλιοθηκών και κέντρων τεκμηρίωσης, αλλά και απλοί πολίτες που ενδιαφέρονται για την έρευνα και την τεχνολογία.

Η «όαση» του νέου Ηλεκτρονικού Αναγνωστηρίου

Η Βιβλιοθήκη Επιστήμης & Τεχνολογίας «Κ.Θ. Δημαράς» του Εθνικού Ιδρύματος Ερευνών - στο οποίο εντάσσεται το ΕΚΤ- ήταν πάντα ένας φιλόξενος χώρος για τους κάθε λογής μελετητές, από νωρίς το πρωί ως αργά το απόγευμα.

Από τον περασμένο Δεκέμβριο, όμως, όταν δίπλα στο κλασικό Αναγνωστήριο άρχισε να λειτουργεί το νέο Ηλεκτρονικό Αναγνωστήριο του ΕΚΤ, που «παντρεύει» με τον καλύτερο τρόπο τις παραδοσιακές μορφές πληροφόρησης με τις ηλεκτρονικές, άρχισε να παίρνει τα χαρακτηριστικά «όασης»...

Σήμερα είναι εκεί διαθέσιμες 22 θέσεις εργασίας, απ' όπου οι χρήστες της Ψηφιακής Βιβλιοθήκης (απαιτείται η έκδοση «έξυπνης» κάρτας μέλους, η οποίας δίδεται δωρεάν) μπορούν να περιηγούνται στους πίνακες περιεχομένων, να ανακτούν πλήρη κείμενα και εικόνες από άρθρα, να αναζητούν στις ηλεκτρονικές πηγές και να εντοπίζουν πληροφορίες που τους ενδιαφέρουν, να τις αποθηκεύουν, αλλά και να τις εκτυπώνουν με χαμηλό κόστος.

Η εξατομικευμένη βοήθεια στους χρήστες από καταρτισμένο και έμπειρο προσωπικό σ' ό,τι αφορά στην καλύτερη δυνατή αξιοποίηση του περιεχομένου και των υπηρεσιών της βιβλιοθήκης, αλλά και η δωρεάν λειτουργία σ' όλο τον ισόγειο χώρο του ΕΙΕ ασύρματου ευρυζωνικού δικτύου υψηλών ταχυτήτων, που εξασφαλίζει τη δημόσια πρόσβαση στο Διαδίκτυο, απλώς κάνουν τη ζωή των χρηστών ακόμα ευκολότερη...

Πάντως, πρόσβαση σε τμήμα της Ψηφιακής Βιβλιοθήκης είναι δυνατή και μέσω του δικτυακού τόπου του ΕΚΤ

Άνθρωποι και υποδομές

Τα δυο μεγάλα «ατού» του ΕΚΤ, που έκλεισε ήδη 25 χρόνια ζωής, είναι το εξειδικευμένο ανθρώπινο δυναμικό και οι υπερσύγχρονες υποδομές του. Οι συνεργάτες του -στην πλειοψηφία τους απόφοιτοι ΑΕΙ- καλύπτουν όλο το φάσμα από τις φυσικές επιστήμες και τη μηχανική ως τις κοινωνικές επιστήμες, ενώ διαθέτουν σημαντική εμπειρία σε δίκτυα επαφών και γνώση της αγοράς, γεγονός που συμβάλλει σε οικονομίες μάθησης, ευελιξία και βελτίωση της παραγωγικότητας.

Ανάλογης ποιότητας είναι και οι υποδομές του, που καλύπτουν ευρύτατο πεδίο: από πληροφοριακά συστήματα οργάνωσης, διαχείρισης και διάθεσης πληροφορίας έως ολοκληρωμένες ψηφιακές υπηρεσίες επιστημονικής και τεχνολογικής πληροφόρησης, με εξυπηρετητές και επεξεργαστές υψηλών επιδόσεων, αποθηκευτικά συστήματα τεράστιας χωρητικότητας, συστήματα τηλεδιάσκεψης και τηλεκπαίδευσης, ηλεκτρονικών εκδόσεων και ηλεκτρονικού αναγνωστηρίου με πλήρη ασφάλεια δεδομένων και δικτύωση υψηλών ταχυτήτων.

Και, βέβαια, σε ειδικά διαμορφωμένους χώρους, στο υπόγειο του κτηρίου του ΕΙΕ, λειτουργεί το Τμήμα Ψηφιοποίησης, με εξειδικευμένο εξοπλισμό, έμπειρο προσωπικό και δυνατότητα πλήρους επεξεργασίας (ψηφιοποίηση, post-editing, προσθήκη μετα-δεδομένων, διάθεση στο Διαδίκτυο) διαφόρων τύπων υλικού (βιβλία, έγγραφα, μικροφίλμ κ.ά.).

Σ' αυτό το χώρο γίνεται η «ψηφιακή διάσωση» του ελληνικού περιεχομένου, είτε πρόκειται για παλιές εφημερίδες ή περιοδικά, είτε για ολοκληρωμένα έργα, όπως οι 11 ιστορικές συλλογές υψηλής επιστημονικής αξίας ('Έλληνες ζωγράφοι, Νεοελληνική προσωπογραφία, Εραλδικά μνημεία, Τύπος εξωτερικού, Λειτουργοί εκπαίδευσης, Βιομηχανική & Βιοτεχνική κληρονομιά, Μετονομασίες οικισμών, Περιηγητικά κείμενα, Ελληνική χαρτογραφία, Βυζαντινά έγγραφα, Αρχαίες ελληνικές και λατινικές επιγραφές) των Ανθρωπιστικών Ινστιτούτων του Εθνικού Ιδρύματος Ερευνών, οι οποίες ψηφιοποιήθηκαν και οργανώθηκαν μέσα στο 2006, με στόχο την ευρεία διάχυσή τους σύντομα, μέσω του Διαδικτύου.

Αυτές οι δράσεις και όχι μόνο, θα δώσουν το περιεχόμενο που θα αποτελέσει το «σώμα» των ηλεκτρονικών περιοδικών ανοικτής πρόσβασης, τα οποία σχεδιάζει το Εθνικό Κέντρο Τεκμηρίωσης - όπως δήλωσε στο «Pathfinder» ο διευθυντής του, Ευάγγελος Μπούμπουκας- αλλά κυρίως των «Εθνικών Αποθετηρίων Ψηφιακού Επιστημονικού Περιεχομένου Ανοικτής Πρόσβασης». Με απώτερο στόχο να ενισχυθεί η μεγαλύτερη διάδοση της επιστημονικής γνώσης, να διευκολυνθεί ο συσχετισμός των επιστημονικών πληροφοριών και να μειωθεί το κόστος διάχυσης των ερευνητικών αποτελεσμάτων, κάτι που θα συμβάλει στην ανάπτυξη καινοτόμων προϊόντων και υπηρεσιών.

Κι ίσως τότε αποκτήσει, επιτέλους, η χώρα μας τη θέση που της αναλογεί στο ευρωπαϊκό γίγνεσθαι.