Ο χώρος των φαρμάκων είναι μια ιδιαίτερη περίπτωση βιομηχανίας: από τη μια μας είναι απολύτως απαραίτητα για την αντιμετώπιση των περισσότερων από τα προβλήματα που απειλούν σε καθημερινή βάση την υγεία μας κι από την άλλη, απαιτούν για τη δημιουργία τους, την έρευνα, την ανάπτυξη και τις κλινικές δοκιμές, τρομερούς πόρους σε χρήμα και εργατοώρες, τους οποίους ακόμα και οι μεγαλύτερες φαρμακοβιομηχανίες δυσκολεύονται να διαθέσουν...

Έτσι, με δεδομένη τη γενικότερη τάση (που εκπορεύεται, βεβαίως, από την οικονομική κρίση, αλλά δεν οφείλεται μόνο σ' αυτήν...) «να κάνουμε περισσότερα, με λιγότερα» ο συγκεκριμένος κλάδος προσπαθεί κι αυτός να πορευτεί εκ των ενόντων, μ' αυτά που έχει.

Μ' άλλα λόγια, κάθε μικρή ή μεγάλη φαρμακοβιομηχανία σκύβει όλο και πιο συχνά πάνω από τα φάρμακα που έχει δημιουργήσει και ήδη διαθέτει στο εμπόριο, προσπαθώντας με την εξέταση ουσιών, δράσεων και αντιδράσεων να ανακαλύψει ξεχασμένες ιδιότητες, εν δυνάμει χρήσιμες για άλλες ασθένειες και προβλήματα υγείας, διαφορετικά του αρχικού «στόχου», προκειμένου να συντηρήσει και γιατί όχι;- να αυξήσει τα έσοδά της.

Κλασική και χαρακτηριστική περίπτωση, το γνωστό και μη εξαιρεταίο Viagra, το οποίο αναπτύχθηκε μεν για την αντιμετώπιση της πνευμονικής υπέρτασης, αλλά στη διάρκεια των κλινικών δοκιμών όλοι αντιλήφθηκαν ότι συνέβαλε -με μεγάλη, μάλιστα, επιτυχία- και στην επίλυση άλλων προβλημάτων, χρήση στην οποία οφείλει έκτοτε την τεράστια εμπορική του επιτυχία...

Δύσκολη υπόθεση

Βέβαια, η επαναστόχευση φαρμάκων κάθε άλλο παρά εύκολη είναι: απαιτεί λεπτομερή και χρονοβόρα έρευνα σε ειδικές βάσεις δεδομένων, συνδυασμούς στοιχείων από δημοσιεύσεις στους χώρους της Φαρμακολογίας, της Βιολογίας ή της Χημείας και ουσιαστική συνθετική εργασία, γι' αυτό ακόμα και «μεγάλοι παίκτες» της αγοράς απευθύνονται στις λίγες, απόλυτα εξειδικευμένες εταιρίες βιοπληροφορικής που ασχολούνται τόσο μ' αυτόν τον τομέα, όσο και με το συγγενικό του, της πρόβλεψης των ανεπιθύμητων παρενεργειών.

Για να μπορέσει η Biovista να επιβιώσει και να προχωρήσει σ' αυτό τον τομέα, οι ερευνητές της χρειάστηκε να δημιουργήσουν τη δική τους, απόλυτα εξειδικευμένη και προσαρμοσμένη στις συγκεκριμένες ανάγκες μηχανή αναζήτησης, που μπορεί να δώσει μέσα σε λίγα δευτερόλεπτα ουσιαστικά αποτελέσματα, αφού οι συνήθεις λύσεις της αγοράς όχι μόνο «δεν έφταναν στην πηγή», αλλά κολλούσαν ήδη από τη φάση της εισαγωγής των δεδομένων...

Μάλιστα, τη λύση αυτή την εξελίσσουν και την αναπτύσσουν διαρκώς (περισσότερα στο συνοδευτικό βίντεο), καθώς οι πρόσφατες τεχνολογικές εξελίξεις, όπως το virtualization και το cloud computing, αλλάζουν πλέον τους κανόνες του παιχνιδιού και προικίζουν με νέες δυνατότητες τα σύγχρονα υπολογιστικά συστήματα.

Διεθνής δραστηριότητα

Σ' αυτούς τους χώρους κινείται με ξεχωριστή μάλιστα επιτυχία η Biovista, η «ελληνικής καταγωγής» μεν, αλλά με διεθνή χαρακτήρα εταιρία βιοπληροφορικής όπως μαρτυρεί τόσο η δεύτερη έδρα της, στις Ηνωμένες Πολιτείες, όσο και οι πελάτες της: μεγάλες φαρμακοβιομηχανίες σαν την Pfizer και τη Novartis, διεθνή ερευνητικά κέντρα και πανεπιστημιακά ινστιτούτα, υπηρεσίες της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, αλλά και ο Αμερικανικός Οργανισμός Φαρμάκων & Τροφίμων είναι αυτοί που της αναθέτουν έργα ή την επιχορηγούν για να πραγματοποιήσει έρευνες σε συγκεκριμένα πεδία.

Όπως συμβαίνει, για παράδειγμα, με το ενταγμένο στο 7ο Πρόγραμμα Πλαίσιο, τετραετές ευρωπαϊκό ερευνητικό έργο p-medicine, στο οποίο συμμετέχουν 19 εταίροι από εννέα χώρες και την Ιαπωνία (εκτός της Biovista, από την Ελλάδα συμμετέχουν, επίσης, το ΙΤΕ και το ΕΠΙΣΕΥ του ΕΜΠ) με στόχο την ανάπτυξη νέων εργαλείων και υποδομών καθ' οδόν προς την «προσωποποιημένη ιατρική», όπου ο καθένας μας θα λαμβάνει εξατομικευμένη και προσαρμοσμένη στον οργανισμό του, θεραπεία.

Ή τη συμφωνία συνεργασίας με τη Διεθνή Ομοσπονδία Θαλασσαιμίας (TIF) για την εγκατάσταση και υποστήριξη ολοκληρωμένου συστήματος Ψηφιακών Ιατρικών Φακέλλων (JAnaemia), με πρώτη πιλοτική εφαρμογή σε δυο κυπριακά νοσοκομεία, στη Λευκωσία.

Συν-αδελφοί και συν-εργάτες

Δημιούργημα δυο αδελφών, του Άρη και του Ανδρέα Περσίδη (βιολόγος και μηχανικός Πληροφορικής, αντίστοιχα), που αποφάσισαν στις αρχές της δεκαετίας του Ά90 να ενώσουν και επαγγελματικά τις δυνάμεις τους, η Biovista ξεκίνησε με στόχο τη δραστηριοποίηση σε θέματα επιχειρηματικής ευφυΐας στο χώρο της υγείας, αλλά από το 2005 επικεντρώθηκε στην επαναστόχευση φαρμάκων και σύντομα δικαιώθηκε από τις εξελίξεις.

Η εταιρία, που την ίδια χρονιά χρονιά εγκαινίασε και την αμερικανική παρουσία της (με επικεφαλής τον Άρη Περσίδη, ο οποίος μας μίλησε μέσω Skype από τη Βιρτζίνια για την αγορά, τη θέση και τις προοπτικές της Biovista σ' αυτήν), θεωρείται πλέον πρωτοπόρος και συγκαταλέγεται στα 10-15 γνωστότερα ονόματα του κλάδου, έχοντας συμβάλει στην καθιέρωσή του ως ανεξάρτητου τομέα.

Βέβαια, η αρχική εντύπωση, πως οι εταιρίες καταφεύγουν στην επαναστόχευση μονάχα όταν «φτάνει ο κόμπος στο χτένι», δηλαδή όταν πλησιάζει το τέλος του χρόνου ζωής μιας πατέντας (στην πράξη, λίγα χρόνια πριν, καθώς οι όποιες έρευνες απαιτούν χρόνο), μάλλον δεν είναι ακριβής δεν είναι λίγες οι περιπτώσεις, όπως μας επεσήμανε μετά λόγου γνώσεως ο Άρης Περσίδης, που οι εταιρίες ερευνούν ευθύς εξαρχής αυτό το ενδεχόμενο ψάχνοντας, παράλληλα με τις «κανονικές» προδιαγραφές, για δεύτερους και τρίτους «στόχους», διαφορετικούς από τον πρώτο και βασικό.

Αν οι έρευνές τους καταλήξουν σε κάτι θετικό, αν υπάρχουν προοπτικές μελλοντικής επαναστόχευσης, τότε κατοχυρώνουν τα ευρήματά τους, παρακολουθούν από κοντά τις εξελίξεις και αφήνουν για αργότερα το «φιλί της ζωής» στο φάρμακό τους, όταν θεωρήσουν ότι έχει φτάσει η κατάλληλη στιγμή και έχει ωριμάσει η ανάγκη την οποία θα κληθεί να καλύψει.

Καλού-κακού, όμως, οι φαρμακοβιομηχανίες καλύπτουν τα πάντα με πατέντες, ώστε να κατοχυρωθεί η πνευματική τους ιδιοκτησία, για την οποία έχουν ήδη πληρώσει ακριβά, και να μπορέσουν να αξιοποιήσουν στο έπακρο την περιουσία τους, εμποδίζοντας παράλληλα κάθε κίνηση των ανταγωνιστών τους, προς την ίδια κατεύθυνση.

Κι αυτή η στρατηγική, όπως μας τόνισαν οι άνθρωποι της Biovista, δεν ισχύει μονάχα για τους μεγάλους του χώρου, αλλά και για τους μικρούς πχ. τις εταιρίες που φτιάχνουν γενόσημα ή καινούριες φαρμακολογικές μορφές, οι οποίες μπορούν με μια μικρή αρχική επένδυση, να κατακτήσουν αργότερα ένα καλό κομμάτι της αγοράς.

Συνασπισμός προθύμων

Οι αδελφοί Περσίδη είναι αισιόδοξοι και δεν το κρύβουν! Ο Άρης μιλάει για τις πυκνές επαφές με πολλούς υποψήφιους συνεργάτες στο εξωτερικό, υπογραμμίζει ότι η επιμονή και η σκληρή δουλειά εκ μέρους των ανθρώπων της Biovista τώρα δικαιώνονται, αλλά είναι ανυπόμονος, θέλει περισσότερα και ταχύτερα, γιατί «μπορούμε να τα κάνουμε, μπορούμε να βοηθήσουμε τους ασθενείς βρίσκοντας πιο γρήγορα φάρμακα, με νέες δυνατότητες».

Ο Ανδρέας, από την πλευρά του, «ανοίγει» το πεδίο... Μιλάει για το λαμπρό επιστημονικό δυναμικό που μπορεί να βρει κανείς στην Ελλάδα (απόδειξη τα στελέχη μας, επισημαίνει...) σε άκρως ανταγωνιστικές «τιμές», σε σύγκριση με το εξωτερικό, αλλά και για το Hbio (Ηellenic Bio Cluster) στο οποίο προεδρεύει - τον συνεργατικό σχηματισμό που περιλαμβάνει στους κόλπους του πάνω από 25 αμιγώς εξαγωγικές ελληνικές εταιρίες βιοτεχνολογίας και πανεπιστημιακά ιδρύματα, με κοινό στόχο την προώθηση των συμφερόντων τους και την εξεύρεση συνεργιών.

«Πρόκειται για ένα συνασπισμό προθύμων!» μου δηλώνει και βλέποντας την απορία μου- σπεύδει να εξηγήσει: «Απώτερος στόχος είναι να ενώσουμε τις δυνάμεις μας, όσο μπορούμε περισσότεροι, και να δημιουργήσουμε το Greek Drug 21, το δικό μας επαναστοχευμένο φάρμακο του 21ου αιώνα. Πιστεύω ότι θα τα καταφέρουμε, γιατί αυτό που μετράει είναι το αποτέλεσμα, όχι πώς θα μοιραστεί η πίτα!»

Γένοιτο!