Το Σύνταγμα της χώρας μας προβλέπει ελεύθερη πρόσβαση στην παιδεία και τη γνώση για όλους τους νέους και τις νέες (υποχρεωτικά, μάλιστα, ως την ολοκλήρωση εννεαετούς κύκλου βασικών σπουδών, δηλ. ως τα μισά της δευτεροβάθμιας), χωρίς να κάνει κανενός είδους διακρίσεις.

Τι συμβαίνει, όμως, αν κάποιοι από αυτούς έχουν ένα πρόβλημα αναπηρίας που τους εμποδίζει, πρόσκαιρα ή μόνιμα, να έχουν αυτή την πολυπόθητη πρόσβαση στη γνώση;

Είτε γιατί δεν βλέπουν, είτε γιατί δεν ακούνε, είτε - τέλος - γιατί αντιμετωπίζουν έντονα προβλήματα κινητικότητας που τους εμποδίζουν να μελετήσουν, να λειτουργήσουν στο περιβάλλον ενός πανεπιστημιακού εργαστηρίου, να φοιτήσουν κανονικά και ισότιμα, όπως οι άλλοι συμφοιτητές τους;

Και δεν μιλάμε για λίγες μεμονωμένες περιπτώσεις, αλλά για εκατοντάδες νέους και νέες, που πάλαιψαν με το πρόβλημά τους, το ξεπέρασαν, αξιώθηκαν να περάσουν μια-μια τις τάξεις του σχολείου, έφτασαν στο πανεπιστήμιο και διεκδικούν επί «ίσοις όροις» (πόσο συμβαίνει αυτό, θα το δούμε στη συνέχεια εξ ου και τα εισαγωγικά) την υλοποίηση των οραμάτων τους.

Στο «Αθήνησι» μονάχα, περισσότερα από 1000 άτομα ανήκουν στην κατηγορία των Φοιτητών με Αναπηρία (ΦμεΑ), σε σύνολο 50.000 προπτυχιακών φοιτητών, μέσα στα όρια του 2% που δίνουν και οι διεθνείς στατιστικές, όπως μας διαβεβαίωσαν.

Όμως, κακά τα ψέμματα, δεν είναι λίγες οι φορές που η σκληρή καθημερινότητα, με τα πρακτικά προβλήματα και εμπόδια τα οποία ορθώνει μπροστά σε τέτοιες περιπτώσεις, υποχρεώνει τους ενδιαφερόμενους σε ανώμαλη προσγείωση.

Λείπουν οι ειδικά προσαρμοσμένες για χρήση από ΦμεΑ ράμπες στις κτηριακές υποδομές, λείπουν τα κατάλληλα «εργαλεία» πρόσβασης στις φοιτητικές ανάγκες που περνάνε από γραμματείες και γραφεία καθηγητών, από τάξεις και συλλόγους, λείπουν τα βιβλία και τα συγγράμματα που θα έπρεπε να είναι σε γραφή Braille για τους τυφλούς ή «μεταφρασμένα» σε ακουστικά βιβλία για τους κωφούς, λείπει το ένα, λείπει το άλλο, λείπει ακόμα και η ανθρωπιά μερικές φορές, η χείρα βοηθείας που χωρίς αυτήν ο ΦμεΑ μένει ανήμπορος και ευάλωτος.

Το σημείο καμπής

Πολλά τα προβλήματα, αλλά βέβαια, δεν είναι όλα μαύρα... τα τελευταία χρόνια (προ κρίσης, για να είμαστε ειλικρινείς τώρα, με τις τελευταία μέτρα, κανείς δεν ξέρει «ποιόν θα πάρει η μπάλα») είχαμε κάποιες θετικές εξελίξεις στα ανώτερα και ανώτατα ιδρύματα, αλλού σε μεγαλύτερο, αλλού σε μικρότερο βαθμό: υπήρξε, επιτέλους, συνειδητοποίηση σε υψηλά κλιμάκια, μπήκαν οι αναγκαίες προδιαγραφές στα πανεπιστημιακά κτήρια, οι οποίες τουλάχιστον στα νεόδμητα τηρούνται απαρέγκλιτα, βιβλία και συγγράμματα προσαρμόζονται στις ανάγκες τους, τα περιθώρια αισιοδοξίας για την αντιμετώπιση των ΦμεΑ επί «ίσοις όροις» στο μέλλον ευττυχώς αυξάνουν.

Αν μετρούσαμε, πάντως, το ποσοστό διευκόλυνσης και προσβασιμότητας των ΦμεΑ ανά ίδρυμα, τα πρωτεία δύσκολα θα ξέφευγαν από το πανεπιστήμιο της Αθήνας, που ξεκίνησε από το 1996 να υποστηρίζει φοιτητές του με προβλήματα λόγω αναπηρίας (τυφλούς, αρχικά), ενώ τα έξι τελευταία χρόνια - από το Φεβρουάριο του 2006 - έχει συστήσει και εντάξει οργανικά στη δομή του μια απόλυτα εξειδικευμένη και σωστά στελεχωμένη Μονάδα Προσβασιμότητας ΦμεΑ, στην οποία απασχολούνται συνολικά 12 άτομα.

Στόχος και αποστολή της, όπως αναφέρεται στα σχετικά έγγραφα του ΕΚΠΑ, είναι «η επίτευξη στην πράξη της ισότιμης πρόσβασης στις ακαδημαϊκές σπουδές των φοιτητών με διαφορετικές ικανότητες και απαιτήσεις, μέσω της παροχής προσαρμογών στο περιβάλλον, Υποστηρικτικών Τεχνολογιών Πληροφορικής και Υπηρεσιών Πρόσβασης».

Συστηματική υποστήριξη...

Αυτό το καταφέρνει με τη συστηματική υποστήριξη όσων έχουν ανάγκη τις υπηρεσίες της (ατόμων με τύφλωση, κώφωση κα κινητική αναπηρία), τόσο σε συνολικό επίπεδο ΕΚΠΑ όσο και σε επίπεδο Σχολής, από την πρώτη κιόλας ημέρα που θα εγγραφούν στο πανεπιστήμιο.

Γιατί, όπως μας τόνισε ο υπεύθυνος της Μονάδας, καθηγητής Γιώργος Κουρουπέτρογλου, το πρώτο που πρέπει να κάνει ο νέος φοιτητής, είναι να δηλώσει το πρόβλημά του ώστε - μαζί με τα στελέχη της - να ψάξουν για τις καλύτερες δυνατές λύσεις σ' αυτό, που θα του επιτρέψουν να παρακολουθήσει κανονικά τα μαθήματα και τις παραδόσεις στις αίθουσες, τα αμφιθέατρα και τα εργαστήρια, να μελετήσει στις πανεπιστημιακές βιβλιοθήκες ή στο σπίτι του, αλλά και να μετακινηθεί (σε περίπτωση κινητικών προβλημάτων) από και προς τη Σχολή με ειδικά αυτοκίνητα - το πανεπιστήμιο διαθέτει ήδη δυο, εφοδιασμένα με τον απαιτούμενο εξοπλισμό για τη φόρτωση και εκφόρτωση αμαξιδίων.

Σε επίπεδο Σχολής, πάλι, από τον Φεβρουάριο του 2011 έχει ενεργοποιηθεί ένας νέος, σημαντικός και ουσιαστικός θεσμός, αυτός του Συμβούλου Καθηγητή για ΦμεΑ: πρόκειται για μέλος του διδακτικού προσωπικού - συνδετικό κρίκο με τη Μονάδα Προσβασιμότητας - στο οποίο μπορούν να απευθύνονται οι ΦμεΑ και να τον συμβουλεύονται για ζητήματα σχετικά με τις σπουδές τους. Σε επίπεδο Σχολής ή τμήματος, υπάρχουν επίσης ειδικά εκπαιδευμένοι σύμβουλοι σπουδών για ΦμεΑ, όπως και υπάλληλοι στις Γραμματείες, ώστε να εξασφαλίζεται η καλύτερη δυνατή εξυπηρέτηση των φοιτητών με κάποιας μορφής αναπηρία.

...με τη βοήθεια της τεχνολογίας

Από εκεί και μετά, αναλαμβάνουν καθήκοντα τα στελέχη της Μονάδας, τα οποία με τη βοήθεια της τεχνολογίας- θα προσπαθήσουν να δώσουν εξατομικευμένες λύσεις στα προβλήματα κάθε νέου ΦμεΑ, ανοίγοντας νέους ορίζοντες αλλά και επιστημονικά πεδία γι' αυτόν.

Γιατί, τίποτα δεν είναι αδύνατο, αν υπάρχει η πίστη και η θέληση, όπως απέδειξε με τα λόγια του - μιλώντας στο Pathfinder - αλλά κυρίως με τον αγώνα του στα 26 χρόνια της ζωής του, ο Στέλιος Κυμπουρόπουλος, που ξεπέρασε το εμπόδιο της τετραπληγίας του και κατόρθωσε να ολοκληρώσει μέσα σε πέντε χρόνια τις σπουδές του στο ΕΚΠΑ.

Πτυχιούχος Ιατρικής σήμερα και ειδικευόμενος ψυχίατρος, μας μίλησε για τη Μονάδα Προσβασιμότητας και τον σπουδαίο ρόλο της, αλλά και για την ψυχική θωράκιση που πρέπει να έχει ένας ΦμεΑ.